تبلیغات
علوم آزمایشگاهی دانشگاه آزاد بروجرد - استریلیزاسیون و ضد عفونی
علوم آزمایشگاهی دانشگاه آزاد بروجرد
کارگروه علمی- پژوهشی علوم آزمایشگاهی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد
مرتبه
تاریخ : جمعه 23 خرداد 1393

استریلیزاسیون و ضد عفونی

 

تعاریف

استریلیزاسیون (Sterilization): استفاده از روش‌های فیزیكی یا شیمیایی جهت انهدام كلیة میكروارگانیسم‌های زنده و اسپورها.

 

گندزدایی (Disinfection): روش فیزیكی یا شیمیایی كه بر روی اشیاء بیجان مانند وسایل و سطوح محیطی انجام می‌گیرد تا بیشتر میكروارگانیسم‌های پاتوژن را از بین ببرد. گندزدایی با كیفیت بالا، روشی است كه تمام میكروارگانیسم‌ها بجز اسپورها را از بین می‌برد.

 


استریلیزاسیون و ضد عفونی

 

تعاریف

استریلیزاسیون (Sterilization): استفاده از روش‌های فیزیكی یا شیمیایی جهت انهدام كلیة میكروارگانیسم‌های زنده و اسپورها.

 

گندزدایی (Disinfection): روش فیزیكی یا شیمیایی كه بر روی اشیاء بیجان مانند وسایل و سطوح محیطی انجام می‌گیرد تا بیشتر میكروارگانیسم‌های پاتوژن را از بین ببرد. گندزدایی با كیفیت بالا، روشی است كه تمام میكروارگانیسم‌ها بجز اسپورها را از بین می‌برد.

 

آنتی‌سپسیس (Antisepsis): این اصطلاح به اشتباه به جای گندزدایی به كار می‌رود. این روش به استفاده از میكروب‌كش‌های روی پوست یا بافت زنده با هدف مهار نمودن یا كشتن میكروارگانیسم‌ها، اشاره دارد. تركیبات آنتی‌سپتیک جهت استفاده برای لوازم پزشكی طراحی نشده‌اند و نباید با گندزداها اشتباه شوند، زیرا گندزداها بسیار تحریك كننده هستند و نباید بر روی بافت یا پوست مورد استفاده قرار گیرند.

 

ژرمسید (Germicide): ماده‌ای شیمیایی است كه میكرواگانیسم‌ها را، هم بر روی اشیاء بی‌جان و هم بافت‌های زنده از بین می‌برد.

 

رفع آلودگی (Decontamination): خارج سازی ارگانیسم‌های بیماری‌زا از اشیاء و وسایل، به منظور بی‌خطر ساختن آن‌ها در هنگام استفاده، رفع آلودگی نامیده می‌شود.

بر اساس خطر عفونتی كه ممكن است هنگام استفاده از لوازم پزشكی انتقال یابد، این لوازم بر طبق یك طبقه‌بندی كلاسیك به سه دسته زیر تقسیم می‌شوند:

-       پرخطر (Critical) یا بحرانی

-       دارای خطر متوسط (Semicritical) یا نیمه بحرانی

-       بدون خطر (Noncritical) یا غیر بحرانی

 

لوازم بحرانی: لوازمی كه با جریان خون یا سایر نقاط استریل بدن تماس مستقیم دارند.

 

روش‌های ضد عفونی

روش‌های ضد عفونی شامل روش‌های فیزیكی و شیمیایی می‌باشد.

 

روش‌های فیزیکی:

1.      گرما

حرارت موجب تقلیب پروتئین‌ها، تخریب غشاء میكروارگانیسم‌ها و تخریب اسیدهای نوكلئیك می‌شود. اكثر میكروب‌ها در دمای 100 درجه سلسیوس به مدت 3-2 دقیقه از بین می‌روند ولی در این دما، اسپورهای باكتری‌ها پایدار می‌مانند. در مبحث حرارت، حرارت مرطوب و خشك مطرح است. اتوكلاو (حرارت مرطوب تحت فشار) و گرمای خشك، هر دو روش ارزان قیمت و مؤثری جهت استریلیزاسیون می‌باشند. از هر دو مورد، جهت استریلیزاسیون پارچه‌های كتانی، ابزار جراحی فلزی، شیشه‌ای، مایعات و استفاده می‌شود. در اتوكلاو از دمای 121 درجه سلسیوس به مدت 15 دقیقه با فشار 15 پوند بر اینچ مربع استفاده می‌شود. در موارد اورژانسی می‌توان از روش فلش استریلیزاسیون (Flash Sterilization) به صورت دمای132 درجه سلسیوس به مدت 3 دقیقه برای وسایل بدون منفذ و 10 دقیقه برای لوازم منفذدار استفاده كرد. البته لازم به ذكر است كه این روش حاشیة ایمنی (Safety) پایینی را دارا است زیرا مدت زمان مورد استفاده در آن اندك است. در استریلیزاسیون وابسته به حرارت خشك، دمای مورد استفاده 170-160 درجه سلسیوس به مدت 2-1 ساعت می‌باشد. از حرارت خشك، زمانی كه امكان دارد حرارت مرطوب به نمونه آسیب برساند، یا در مورد روغن‌ها، پودر‌ها و شیشه‌هایی كه نسبت به حرارت نفوذ ناپذیرند، استفاده می‌شود، زیرا كه اساس كار فور(Oven)، حرارت خشك است.

حرارت مرطوب بهتر از حرارت خشك است، زیرا نفوذ بهتر و سریع‌تری در تقریباً تمام لوازم داشته و به طور یكنواخت در نمونه منتشر می‌شود.

کنترل روش استریلیزاسیون در اتوكلاوها (بخار مرطوب) با استفاده از نوار بوی دویس (Bowie-Davies tape) انجام می‌گیرد كه هنگام رسیدن دستگاه به دمای مناسب، نوار تغییر رنگ لازم را نشان می‌دهد. همچنین از اندیكاتورهای بیولوژیك كه در ذیل توضیح داده می‌شود می‌توان برای کنترل بهتر و صحیح‌تر استفاده كرد. از اسپورهای باسیلوس استئاروترموفیلوس (Bacillus stearothermophilus) برای اتوكلاوهای بخار و از اسپورهای باسیلوس سوبتیلیس جهت دستگاه‌های حرارت خشك استفاده می‌شود (انجام این عمل حداقل یكبار در هفته توصیه می‌شود). البته استفاده از این اندیكاتورها باید به همراه اندازه‌گیری دقیق زمان، فشار و مقادیر خلأ باشد.

 

پاستوریزاسیون

می‌دانیم اغلب باكتری‌های رویشی در تماس‌های نسبتاً كوتاه در مجاورت دمای 65-60 درجه سلسیوس كشته می‌شوند. مهم‌ترین كاربرد دما در این محدوده از درجه حرارت، پاستوریزاسیون شیر و فرآوری واكسن‌های باكتریایی است. در پاستوریزاسیون شیر، ابتدا دمای 63 درجه سلسیوس به مدت 30 دقیقه استفاده می‌شود و سپس به سرعت آن را سرد می‌كنند. این درجه حرارت توانایی استریل كردن شیر را ندارد، اما می‌تواند تمام باكتری‌های تولید كنندة بیماری را كه به طور رایج توسط شیر منتقل می‌شوند، تخریب نماید.

 

2.     تشعشعات

اشعة ماوراء بنفش:

اشعة ماوراء بنفش، موجب تشكیل پیوندهای كووالانسی در میان واحدهای پیریمیدین مجاور هم در یک رشته از مولكول DNA می‌شود. در نتیجة این پیوند، دایمرهای پیریمیدین از نوع سیكلوبوتان به وجود می‌آیند (شکل 1). این دایمرها شكل مولكول DNA را دگرگون كرده و از زوج شدن طبیعی بازها ممانعت به عمل می‌آورند (شکل 2). مؤثرترین طول موج باكتری كشی اشعة ماوراء بنفش در محدودة 240 تا 280 نانومتر (با طول موج اپتیمم 260 نانومتر) می‌باشد.


 

 

اشعة یونیزان

تشعشعات یونیزان برای استریل كردن نخ‌های بخیه (كات گوت و نایلون) و فرآورده‌های یكبار مصرف جراحی و پزشكی كاربرد دارند. تشعشعات یونی، شكاف‌هایی را در زنجیره‌های منفرد یا مضاعف DNA ایجاد می‌كنند. ضایعاتی كه توسط تشعشعات ایجاد می‌شوند، از تكثیر DNA سلول جلوگیری کرده و بدین ترتیب موجب مرگ سلول می‌شوند.

 

3. تندالیزاسیون

در روش تندالیزاسیون (Tindalización) از حرارت مرطوب به صورت متناوب برای از بین بردن كلیة اشكال میكروبی و حتی شكل اسپوری استفاده می‌شود. نمونه مورد نظر را به مدت نیم ساعت تحت تأثیر حرارت 90-80 درجه سلسیوس قرار داده و سپس آن را در حرارت 37 درجه سلسیوس به مدت 24 ساعت قرار می‌دهند تا شكل‌های اسپوری احتمالی تبدیل به شكل رویشی شوند و با قرار دادن مجدد در حرارت 90-80 درجه سلسیوس برای نیم ساعت این اشكال نابود می‌شوند و برای دومین بار در حرارت 37 درجه سلسیوس قرار داده تا چنانچه اشكال اسپوری وجود دارند، تبدیل به شكل رویشی شده كه در حرارت سوم یعنی 90-80 درجه سلسیوس از بین بروند. محیط كشت سرم منعقده لفلر به این شکل تهیه و استریل می‌گردد. همچنین این روش برای برای سترون مواد پروتئینی، سرم‌ها و واکسن‌ها به کار می‌رود.

 

4. فیلتراسیون

بعضی از مواد مثل ویتامین‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها دارای ساختمان شیمیایی هستند که در اثر حرارت تغییر می‌یابند، بنابراین از روش فیلتراسیون (Filtration) برای استریلیزاسیون محلول‌ها استفاده می‌شود. در این روش، محلول یا مایع مورد نظر را از روی صافی دارای منافذ بسیار کوچک عبور می‌دهند. چون باکتری‌ها از منافذ صافی بزرگترند، در روی صافی باقی می‌مانند و از مایع استریل جدا می‌گردند.

در باکتریولوژی غشاء فیلترهایی از جنس پلاستیک یا سلولز مورد استفاده قرار می‌گیرند که در آن سوراخ‌های بسیار ریزی در حدود 45/0 میکرومتر تعبیه شده است. وجود سوراخ‌های بسیار ریز مانع عبور باکتری‌ها از فیلتر می‌گردد (شکل 3)، ولی باکتری‌هائی مانند مایکوپلاسما (کوچک‌ترین باکتری) و ویروس‌ها از آن عبور می‌کنند، لذا این عمل تضمین کننده استریلیزاسیون نمی‌باشد. محلول‌هایی از قبیل سرم خون و مواد قندی به این روش استریل می‌شوند. در کشت سلول برای استریل موارد فوق از فیلترهای حدود 22/0 میکرومتر استفاده می‌شود که باکتری‌ها و ویروس‌ها قدرت عبور را ندارند. فیلترها می‌تواند در اشکال و اندازه‌های مختلف تولید شوند که در کشت نمونه‌های حاوی مایکوپلاسما از فیلترهای سر سرنگی استفاده می‌گردد (شکل 4). 

 


 

5. سایر عوامل:

از عوامل دیگر عوامل فیزیکی ضد عفونی می‌توان به امواج صوتی و ماورای صوتی اشاره کرد که اغلب در صنایع غذائی به صورت ترکیبی با روش‌های دیگر استریلیزاسیون مورد استفاده قرار می‌گیرد.




طبقه بندی: کارورزی، 
ارسال توسط کارگروه علوم آزمایشگاهی دانشگاه آزادبروجرد
آرشیو مطالب
نظر سنجی
میزان رضایت مندی شما از گزارش کار ارسال شده چقدر می باشد؟





صفحات جانبی

قالب وبلاگ